Bối cảnh và thời điểm áp dụng

Vào ngày 1 tháng 8 năm 2025, Hoa Kỳ đã chính thức áp dụng mức thuế quan đối ứng 20% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam, bao gồm cả ngành gỗ nội thất. Mức thuế này được đưa ra như một phần của chính sách thương mại nhằm giải quyết thâm hụt cán cân thương mại của Mỹ với các quốc gia khác. Mặc dù mức thuế 20% là một thách thức, nhưng nó đã được điều chỉnh giảm từ mức 46% được đề xuất trước đó, cho thấy sự linh hoạt trong các cuộc đàm phán thương mại song phương. Mức thuế này là một biện pháp tổng thể, khác với các cuộc điều tra chống bán phá giá (AD) và chống trợ cấp (CVD) riêng lẻ đối với các sản phẩm gỗ cụ thể như tủ bếp hoặc ván ép, vốn đã tạo ra áp lực lên ngành từ trước đó.

Tác động ban đầu lên xuất khẩu

Trước khi thuế quan 20% được áp dụng, ngành gỗ Việt Nam đã có một nửa đầu năm 2025 khá tích cực. Kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Mỹ trong 6 tháng đầu năm đạt 4,6 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, các chuyên gia và Hiệp hội Gỗ Việt Nam (VIFOREST) dự báo rằng mức thuế mới sẽ gây ra những cú sốc ngắn hạn. Ngay sau khi công bố, nhiều nhà xuất khẩu đã phải đối mặt với các yêu cầu từ phía đối tác Mỹ về việc chia sẻ chi phí tăng thêm hoặc giảm giá. Điều này được dự đoán sẽ ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).

Bảng 1: Kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam sang Hoa Kỳ (Nửa đầu năm 2025 so với Nửa đầu năm 2024)

Lưu ý: Dữ liệu “Gỗ và Sản phẩm gỗ” bao gồm đồ nội thất gỗ và các sản phẩm gỗ khác. Dữ liệu cụ thể về xuất khẩu đồ nội thất gỗ sang Hoa Kỳ trong nửa đầu năm 2025 không được cung cấp chi tiết trong các nguồn tài liệu.

Thay đổi trong sản xuất và doanh nghiệp

Mức thuế 20% đã tạo ra áp lực đáng kể lên các doanh nghiệp sản xuất gỗ nội thất tại Việt Nam. Để duy trì sức cạnh tranh, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu hợp nhất các nhà máy để tối ưu hóa chi phí sản xuất và quản lý. Mặc dù tổng đầu tư vào ngành vẫn tăng, đặc biệt là từ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tìm cách dịch chuyển khỏi Trung Quốc, nhưng mức thuế mới có thể làm chậm lại dòng vốn này. Các quy định về chứng nhận nguồn gốc gỗ hợp pháp cũng đã trở nên nghiêm ngặt hơn, làm tăng chi phí vận hành cho các doanh nghiệp.

Các chiến lược thích ứng của doanh nghiệp

Đối mặt với thách thức thuế quan, các nhà sản xuất gỗ nội thất Việt Nam đã nhanh chóng thực hiện các chiến lược sau:

• Đa dạng hóa thị trường: Giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ bằng cách tăng cường xuất khẩu sang các thị trường tiềm năng khác như Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, và Hàn Quốc.
• Thay đổi chuỗi cung ứng: Tăng cường nhập khẩu gỗ nguyên liệu từ chính Hoa Kỳ (ví dụ: gỗ sồi trắng, óc chó) để sản xuất và tái xuất khẩu sang thị trường này. Chiến lược này giúp tạo ra một chuỗi giá trị đối ứng và có thể giúp né tránh các mức thuế cao hơn.
• Tập trung vào sản phẩm giá trị cao: Chuyển dịch từ sản xuất hàng hóa giá rẻ sang các sản phẩm nội thất cao cấp, có thiết kế độc đáo và bền vững. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị thương hiệu mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng quốc tế về sản phẩm thân thiện với môi trường và chất lượng cao.

Chính sách hỗ trợ từ Chính phủ và các Hiệp hội

Chính phủ Việt Nam đã chủ động thực hiện các biện pháp hỗ trợ để giảm thiểu tác động tiêu cực của thuế quan:

• Tận dụng các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA): Bộ Công Thương đang tập trung vào việc tận dụng hiệu quả 17 FTA mà Việt Nam đã ký kết để mở rộng thị trường xuất khẩu.
• Thúc đẩy thương mại bền vững: Chính phủ và các hiệp hội như VIFOREST đã tích cực đàm phán với các đối tác Mỹ và thúc đẩy hệ thống đảm bảo gỗ hợp pháp (VNTLAS).
• Hỗ trợ doanh nghiệp: Các chính sách về tín dụng thương mại và giảm thuế ngắn hạn cũng đang được cân nhắc để hỗ trợ các nhà xuất khẩu.

Bảng 2: Thị trường đa dạng hóa chính cho gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam (Nửa đầu năm 2025)

• Lưu ý: Giá trị xuất khẩu cụ thể cho từng thị trường đa dạng hóa trong nửa đầu năm 2025 không được cung cấp đầy đủ trong các nguồn tài liệu, tuy nhiên thị phần và xu hướng tăng trưởng/giảm đã được ghi nhận.

Khả năng cạnh tranh sau thuế quan

Mặc dù mức thuế 20% làm giảm lợi thế cạnh tranh về giá của Việt Nam so với một số quốc gia Đông Nam Á khác (như Indonesia, Thái Lan) có mức thuế thấp hơn, nhưng Việt Nam vẫn duy trì được lợi thế đáng kể so với Trung Quốc. Sản phẩm gỗ nội thất từ Trung Quốc đang phải đối mặt với mức thuế AD/CVD rất cao, trong khi Việt Nam vẫn được coi là lựa chọn sản xuất thay thế chiến lược. Khả năng cung cấp sản phẩm chất lượng cao, thiết kế tốt và chuỗi cung ứng linh hoạt là những yếu tố giúp ngành gỗ Việt Nam duy trì vị thế cạnh tranh.

Dự báo đến hết năm 2025

Các chuyên gia và các tổ chức nghiên cứu thị trường dự báo rằng ngành gỗ nội thất Việt Nam sẽ đối mặt với một giai đoạn khó khăn ngắn hạn do “cú sốc” thuế quan. Tuy nhiên, nhờ vào sự linh hoạt, khả năng thích ứng và các chính sách hỗ trợ của Chính phủ, ngành được kỳ vọng sẽ vượt qua thách thức. Dài hạn hơn, xu hướng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc, nhu cầu ngày càng tăng về sản phẩm bền vững và sự phục hồi của thị trường nhà ở Mỹ vẫn là những động lực chính thúc đẩy sự phát triển của ngành này. Đến cuối năm 2025, ngành gỗ Việt Nam được dự đoán sẽ đạt mục tiêu xuất khẩu 18 tỷ USD, chứng minh khả năng phục hồi mạnh mẽ của mình.